Thủ tục hải quan cải cách như nào? Cơ hội hay thách thức cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu?

Trong lộ trình tiến tới mô hình Hải quan thông minh, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 121/2025/TT-BTC (có hiệu lực từ ngày 01/02/2026). Đây được xem là một bước ngoặt chiến lược, dịch chuyển toàn diện từ tư duy "tiền kiểm" (kiểm soát thủ tục hành chính thuần túy) sang "quản trị dữ liệu số" dựa trên quản lý rủi ro. Tâm điểm của làn sóng cải cách này chính là Cơ chế tham vấn giá hiện đại.

Đối với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu (XNK), sự thay đổi này mang lại những đặc quyền tối ưu về thời gian thông quan nhưng cũng đặt ra bài toán khắt khe về tính chuẩn xác của dữ liệu. Dưới góc nhìn của một Đại lý Hải quan chuyên nghiệp, Lacco International Freight Forwarders sẽ phân tích sâu bộ lọc dữ liệu mới này và giải pháp giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí tuân thủ.

Tái cấu trúc hạ tầng dữ liệu hải quan: khi dữ liệu là tài sản

Theo Tổng cục Hải quan, logic vận hành mới của hệ sinh thái quản trị hải quan số dựa trên một nguyên tắc cốt lõi: Dữ liệu càng chi tiết và cấu trúc hóa tốt ở khâu khai báo, rủi ro càng thấp ở khâu thông quan.

Sự thay đổi về các chỉ tiêu thông tin trên Mẫu số 01 – Tờ khai nhập khẩu điện tử theo Thông tư 121/2025/TT-BTC không đơn thuần là việc thay đổi các ô nhập liệu về mặt hình thức. Đây là một nỗ lực hệ thống hóa các nghiệp vụ đặc thù nhằm loại bỏ hoàn toàn các "điểm mờ" trong quản lý nhà nước.

Quản lý theo dòng hàng xuyên suốt: Việc bổ sung bắt buộc mã và tên người XNK đối với loại hình XNK tại chỗ, cùng các ghi chú cụ thể cho hàng hóa đang chờ kết quả phân tích phân loại cho thấy cơ quan Hải quan đang chuyển hướng sang quản lý theo dòng hàng và đối tượng một cách đồng bộ trên hệ thống.

Chuẩn hóa theo thông lệ quốc tế: Sự xuất hiện của các điều kiện Incoterms® 2020, đặc biệt là quy tắc DPU (Delivered at Place Unloaded - Giao tại địa điểm đã dỡ hàng), trong tổng trị giá hóa đơn minh chứng cho việc cập nhật kịp thời các chuẩn mực thương mại quốc tế mới nhất vào hệ thống quản trị quốc gia. Điều này giúp đồng bộ hóa dữ liệu giao dịch quốc tế của doanh nghiệp với hệ thống kiểm soát của cơ quan Thuế và Hải quan, giảm thiểu tối đa các sai lệch trong xác định trị giá tính thuế.

Tham khảo: Tham vấn giá và những điều cần biết về tham vấn trị giá hải quan

Cơ chế tham vấn giá hiện đại: "bộ lọc" nghiêm ngặt từ khâu tiếp nhận

Điểm cốt lõi trong cải cách thủ tục hải quan lần này là việc thiết lập một bộ lọc dữ liệu nghiêm ngặt ngay từ khâu tiếp nhận thông tin. Cơ quan Hải quan yêu cầu chi tiết hóa hoạt động khai trị giá đối với hình thức tham vấn gián tiếp và mô tả hàng hóa sâu hơn đối với các sản phẩm.

[MÔ HÌNH DỊCH CHUYỂN QUẢN LÝ TRỊ GIÁ HẢI QUAN]

Trước đây: Nghi vấn trị giá -> Giải trình thủ công -> Thông quan trì trệ

Hiện nay (Thông tư 121): Cấu trúc dữ liệu số -> Phân loại tuân thủ -> "Giải phóng hàng trước, tham vấn sau"

Thay vì phải thực hiện giải trình thủ công sau khi hệ thống phát sinh nghi vấn về trị giá hoặc phân loại mã số HS, doanh nghiệp giờ đây được trao cơ chế tự chủ lớn hơn, đi kèm với trách nhiệm minh bạch hóa dữ liệu cao hơn. Khái niệm "Giải phóng hàng trước, tham vấn sau" dựa trên quản lý rủi ro chính là chìa khóa vàng giúp rút ngắn thời gian giải phóng tàu và giảm chi phí lưu kho bãi (Demurrage/Detention) tại cảng.

Đặc quyền "tham vấn một lần, sử dụng nhiều lần" – lợi thế cho doanh nghiệp tuân thủ tốt

Một trong những điểm mới mang tính đột phá, tác động trực tiếp đến dòng vốn và kế hoạch sản xuất của doanh nghiệp là cơ chế áp dụng kết quả tham vấn trị giá.

Nếu như trước đây, việc nghi vấn trị giá tính thuế có thể lặp đi lặp lại ở từng lô hàng gây mệt mỏi cho doanh nghiệp, thì nay cơ quan Hải quan có thể chấp nhận đề nghị sử dụng kết quả tham vấn một lần cho nhiều lần nhập khẩu tiếp theo.

Điều kiện để hưởng đặc quyền này bao gồm:

1. Doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt các quy định của hải quan và pháp luật.

2. Thông tin hàng hóa, đối tác giao dịch và các điều kiện mua bán không thay đổi.

3. Trị giá khai báo các lô sau bằng hoặc cao hơn trị giá đã được tham vấn và chấp nhận trước đó.

Lưu ý: Kết quả tham vấn này có thể được áp dụng tối đa 6 tháng tại cùng một Chi cục Hải quan khu vực. Đây là đòn bẩy cực lớn giúp các doanh nghiệp nhập khẩu các dòng hàng lặp lại, nguồn cung ổn định tiết kiệm được hàng chục ngày làm việc và tối ưu hóa chi phí vận hành.

Rủi ro tiềm ẩn khi doanh nghiệp tự khai báo thiếu kinh nghiệm

Dù cơ chế mở ra nhiều thuận lợi, nhưng "bộ lọc" số hóa của Thông tư 121/2025/TT-BTC lại là một chiếc lưới rất nghiêm khắc. Nếu doanh nghiệp không có hạ tầng kiểm soát nội bộ tốt, những rủi ro sau hoàn toàn có thể xảy ra:

Hệ thống tự động bác bỏ/Hủy tờ khai: Đối với các loại hình đặc thù như xuất nhập khẩu tại chỗ, hệ thống Hải quan số sẽ tự động thông báo trước 5 ngày và thực hiện tự động hủy tờ khai khi quá hạn 15 ngày nếu không có tờ khai nhập khẩu đối ứng. Mọi sự chậm trễ hoặc sai lệch thông tin giữa bên giao và bên nhận đều phải trả giá bằng việc làm lại thủ tục từ đầu.

Siết chặt điều kiện khai bổ sung: Thông tư mới đơn giản hóa hồ sơ khai bổ sung nhưng lại siết chặt điều kiện chấp nhận. Cơ quan hải quan chỉ chấp nhận khi doanh nghiệp có đủ căn cứ chứng minh tính logic, nhất quán dữ liệu giữa hồ sơ giấy tờ và thực tế dòng hàng. Mọi lỗi sai do gõ nhầm hay thiếu chứng từ điện tử gốc đều bị xếp vào diện nghi vấn gian lận rủi ro cao.

Hậu kiểm định mức nghiêm ngặt: Đối với nhóm doanh nghiệp Gia công, Sản xuất xuất khẩu (SXXK) và Doanh nghiệp chế xuất (DNCX), việc xây dựng định mức thực tế cho sản phẩm tái nhập hay báo cáo quyết toán (BCQT) đòi hỏi sự đối soát đồng bộ giữa 3 thực thể: Kho hàng – Kế toán – Hải quan. Sai lệch số liệu cuối kỳ sẽ dẫn đến nguy cơ bị ấn định thuế rất nặng khi hậu kiểm.

Giải pháp từ đại lý hải quan lacco: biến dữ liệu khai báo thành lợi thế cạnh tranh

Trong kỷ nguyên hải quan số và quản trị rủi ro, sự chuẩn xác của thông tin khai báo chính là tài sản và lợi thế cạnh tranh lớn nhất của doanh nghiệp. Để không bị tụt lại phía sau và tận dụng triệt để những ưu đãi từ cơ chế tham vấn giá hiện đại, doanh nghiệp cần một người đồng hành chuyên nghiệp.

Với tư cách là Đại lý Hải quan được Tổng cục Hải quan công nhận, Lacco International Freight Forwarders cung cấp gói giải pháp toàn diện hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng hoàn hảo với Thông tư 121/2025/TT-BTC:

Chuẩn hóa và cấu trúc hóa dữ liệu khai báo: Lacco hỗ trợ rà soát chứng từ thương mại, áp mã HS Code chính xác, xác định trị giá hải quan theo đúng 6 phương pháp quy định, đồng bộ hóa các khoản điều chỉnh cộng/trừ theo chuẩn Incoterms® 2020.

Xây dựng bộ hồ sơ trị giá chuẩn cho "Tham vấn 1 lần": Chúng tôi đại diện doanh nghiệp chuẩn bị hạ tầng chứng từ minh bạch, thực hiện quy trình tham vấn giá trực tiếp/gián tiếp với cơ quan hải quan, giúp doanh nghiệp sở hữu "tấm vé thông hành trị giá" có hiệu lực lên đến 6 tháng cho các dòng hàng lặp lại.

Thiết lập quy trình hậu kiểm nội bộ: Tư vấn, rà soát báo cáo quyết toán định mức nguyên vật liệu cho loại hình Gia công, SXXK, DNCX; quản lý mốc thời gian 60 ngày kiểm tra sau thông quan nhằm giảm thiểu tối đa rủi ro ấn định thuế.

Thay mặt doanh nghiệp chịu trách nhiệm pháp lý: Là đại lý hải quan, Lacco sử dụng chữ ký số của mình để truyền tờ khai, chịu trách nhiệm về tính chính xác của nội dung khai báo, giúp giảm áp lực pháp lý và tối ưu hóa nguồn lực cho bộ phận XNK của quý khách.

Kết Luận

Cải cách hải quan bằng cơ chế tham vấn giá hiện đại theo Thông tư 121/2025/TT-BTC là một bước tiến tất yếu của nền kinh tế số. Doanh nghiệp chủ động minh bạch dữ liệu sẽ làm chủ được thời gian và chi phí. Hãy để Lacco Forwarder đồng hành cùng quý doanh nghiệp khơi thông mọi dòng hàng, biến thủ tục hải quan từ một "rào cản" thành "bệ phóng" cạnh tranh trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Doanh nghiệp của bạn đã nắm rõ những cơ chế tham vấn giá mới của hải quan chưa? Đừng để những sai lệch dữ liệu nhỏ làm gián đoạn chuỗi cung ứng của bạn. Liên hệ ngay với chuyên gia của Lacco để được tư vấn và đồng hành xuyên suốt quá trình thông quan hàng hóa xuất khẩu.

Liên hệ ngay với Công ty CP giao nhận vận tải quốc tế Lacco theo địa chỉ:

- Email: info@lacco.com.vn 

- Hotline: 0906 23 55 99

- Website: https://lacco.com.vn 

Thông tin tham khảo từ: Tạp chí Kinh tế Tài chính - Cục Hải quan Việt Nam.